Çölyak Hastalığı Nedir?

Çölyak hastalığı, genel olarak duyarlı kişilerde başlıca yulaf, çavdar arpa, ve buğdaydaki ‘Gluten’ adı verilen proteine karşı oluşan alerjik reaksiyonlardır. Bu reaksiyonlar, ince bağırsaktaki kalıcı hassasiyete karşı gösterilen bir tepkime sonucu meydana gelmektedir. Hastalığın ilk ortaya çıkması, on bin yıl öncesine kadar dayanmaktadır. Tahıl ekimi ile birlikte tarımın ortaya çıktığı Mezopotamya ve Orta Asya toprakları, bu hastalığın ilk görüldüğü yerlerdir. Çölyak hastalığı, önceden Kuzey Batı Avrupa’da nadir bir hastalık olarak değerlendirilmekteyken günümüzde tüm dünyada yaygın olarak ilerlemiş haldedir. Farklı toplumlarda bu hastalık , 0.3 ile 1 arası bir dilimde yaygın olarak görülmektedir. Ülkemizde ise bölgesel çalışmalar sonucu, çocuklarda çölyak hastalığı %1 arasında ve yetişkinlerde 0.8 ile 1.3 arası bir dilimde seyretmektedir. Yani ortalama % 1 oranında toplumlarda görüldüğü bilinmektedir. Kadınlarda bu hastalık, daha sık görülmektedir. Bunun yanı sıra, tek yumurta ikizlerinde %80’lere varan bir artış ve 1.dereceye varan akrabalıklarda da %10 luk bir artış söz konusudur. Çölyak hastalığı, daha çok sinsi bir şekilde ortaya çıkarken pek çok hastalığı taklit edebilecek boyutta ilerlemektedir. Çölyak hastalığı, sindirim sistemi bulguları ile ortaya çıkabileceği gibi sindirim sistemi bulguları dışında da ortaya çıkabilmektedir.

Çölyak Hastalığı Belirtileri 

Bu hastalık belirtilerinde halsizlik, kilo kaybı ,inatçı ishal ,şişkinlik gibi belirtiler sık olarak görülmektedir. Çölyak hastalığı belirtileri demir eksikliği anemisi, karaciğer enzimlerinde bozukluk, kemik hastalıkları, cilt hastalıkları ve sindirim sistemi sıkışıklıkları şeklinde de ortaya çıkabilmektedir. Besinlerdeki proteinlerin emilememesine bağlı olarak protein eksikliği, B vitamini eksikliğine bağlı olarak gelişen nörolojik bulgular da yaygındır. Bir diğer belirtileri ise D vitamini ve kalsiyum eksikliğine bağlı olarak gelişen kemik erimeleri şeklinde de kendini gösterebilmektedir. Dudak kenarında oluşabilecek çatlaklıklar ve iyileşmeyen yaralarda bu hastalığın belirtilerindendir. Geçmiş yıllarda bu hastalığın sadece gelişme geriliği, anemi, ishal ve beslenme bozukluğu sonucu çocuklarda görülebilen bir hastalık olarak nitelendirilmekteydi. Günümüzdeki verilerse, çocukluktan erişkinliğe kadar tüm yaş gruplarında görülebileceği ihtimalini güçlendirmekte olup çölyak hastalığı belirtileri diğer pek çok hastalıkla aynı seyretmektedir.

Çölyak Hastalığı Tanı ve Tedavisi

Diş mine tabakasındaki bozukluklarda ve tedaviye yanıt vermeyen pek çok hastalıklarda mutlaka selolojik tarama testleri yapılmalıdır. Ayrıca bazı riskli grupta olan hastalıklarda da, belirli aralıklar ile mutlaka selolojik tarama gerekmektedir. Bu riskli gruplar, diyabet hastaları, down sendromlu- kromozom bozukluğu olan hastalıklardır. Çölyak hastalığı tanısı, kesin olmalıdır. Çünkü çölyak hastalığı tanısı konulan hastaların hayatında yeni bir dönem başlamakta olup ömrü boyunca uygulamak zorunda oldukları bir diyet listesi bulunmaktadır. Tanıda çölyak hastalığına özgü bazı antikorlara bakılmaktadır. Ayrıca endoskopik yöntem ile de ince bağırsaktan alınan biyopsi örneğinin değerlendirilmesi de tanıda yardımcı olmaktadır. Çölyak hastalığının tedavisi, temelde verilecek diyetlerdir. Herhangi bir ilaç tedavisi bulunmamaktadır. Bunun ile birlikte tüketilecek besinlerin gluten ağırlıklı besinler ( buğday, arpa, yulaf, çavdar vs.) olmamasına özen gösterilmelidir. Özellikle yeni tanı konmuş hastalar, hazır gıdalar ve süt ürünlerinden uzak durmalıdır. Bunun yanı sıra mısır, pirinç, patates gibi ürünlerin tüketilmesinde bir sakınca bulunmamaktadır.